ابیراهی کما چیست؟

ابیراهی کما چیست؟

کما که با عنوان ابیراهی ستاره دنباله‌دار ‏‏‏‏‏‏‏(comatic aberration) نیز شناخته می‌شود، یکی از ابیراهی‌های ‏‏‏‏‏‏‏(خطاهای) اپتیکی است. در شرایط آرمانی یک عدسی باید از هر نقطه تصویری نقطه‌ای ایجاد کند. اما در شرایط واقعی ابیراهی‌های مختلف بر تصویر اثر می‌گذارند و باعث می‌شود تصویر یک نقطه دیگر نقطه نباشد. ابیراهی کما به این دلیل اتفاق می‌افتد که پرتوهای ناموازی با محور اپتیکی عدسی که از یک نقطه روی صفحه جسم به صورت مخروط‌هایی روی سطح عدسی می‌تابند همگی در یک نقطه بر روی صفحه تصویر همگرا نشوند. در واقع سطح مقطع برخورد این مخروط‌ها با صفحه تصویر لکه‌های دایروی شکلی ایجاد می‌کند که هم مرکز نیستند و به شکل یک دنباله‌دار به نظر می‌رسند. شکل زیر چگونگی ایجاد کما از یک نقطه بر روی صفحه تصویر را نشان می‌دهد.

ابیراهی کما

هر چه نقطه واقع برصفحه جسم از محور اپتیکی دورتر باشد ابیراهی کما شدیدتر و محوشدگی تصویر بیشتر می‌شود. به عبارت دیگر یک عدسی با میزان قابل توجهی ابیراهی کما هنوز می‌تواند در ناحیه نزدیک به محور اپتیکی تصویر واضحی به دست دهد اما هرچه نقاط از محور اپتیکی دورتر باشند دنباله آنها بزرگتر و در نتیجه تصویر آنها محوتر می‌شود. این مشکل می‌تواند هنگام عکاسی از آسمان شب به وضوح دیده شود. به طوری که در مرکز قاب ستاره‌ها به شکل نقطه و در گوشه‌ها و لبه‌های قاب به شکل ستاره‌های دنباله‌دار مشاهده می‌شوند.

ابیراهی کما چیست؟

دو نوع ابیراهی کما وجود دارد: مثبت و منفی. جهت دم دنباله‌دار به نوع کما بستگی دارد. چنانچه نوک دنباله‌دار به سمت محور اپتیکی باشد کما مثبت است و در صورتی که دم آن به سمت محور اپتیکی باشد کما منفی است.

کما در لنزها

کما در تلسکوپ‌ها، میکروسکوپ‌ها و لنزهای عکاسی، مشکل نسبتا رایجی است، و اغلب هنگامی که از دیافراگم‎های باز استفاده می‌شود قابل مشاهده می‌باشد. بر خلاف ابیراهی رنگی، آسیبی که کما به عکس می‌رساند دائمی است، و در هنگام ویرایش با نرم‌افزار قابل اصلاح نیست. بنابراین مهم است که هنگام خرید لنزهایی را انتخاب کنید که طراحی مناسبی داشته‌ باشند به طوری که ابیراهی کما در آنها حداقل باشد. اکثر لنزهای مدرن عکاسی، بیشتر از ابیراهی کما دارای سایر خطاهای اپتیکی مانند آستیگماتیسم هستند و یا ترکیبی از ابیراهی‌های مختلف دارند؛ در نتیجه، بسیاری از عکاس‌ها هر شکل غیر دایره‌ای در لبه‌های قاب را ناشی از ابیراهی کما می‌دانند. در واقع، کما به ندرت در لنزهای مدرن دیده می‌شود، زیرا در طراحی بسیاری از آنها از المان‌های اصلاح کننده برای کاهش کما استفاده شده است.

عملکرد لنزها در حذف یا کاهش کما به ویژه در عکاسی از آسمان شب بسیار اهمیت دارد. زیرا اگر همه ستاره‌ها به خوبی در فوکوس قرار گیرند به صورت نقطه‌های نورانی ظاهر می‌شوند. در لبه‌های قاب ستاره‌ها به شکل مخروط یا ستاره دنباله‌دار دیده می‌شوند، به ویژه در دیافراگم‌های باز مانند f/1.8 یا f.2/8

ابیراهی کما

چگونه ابیراهی کما را کاهش دهیم؟

به جز تعویض لنز با یک لنز با عملکرد بهتر و ابیراهی کمای کمتر، راه دیگر برای کاهش کما بستن دیافراگم است. بستن دیافراگم باعث می‌شود تیغه‌های دیافراگم مانع ورود پرتوهای عبوری از لبه‌های عدسی‌ها شوند، در نتیجه اثر ابیراهی کما کاهش می‌یابد. برای مثال، اگر یک لنز با f/1.4 کمای شدید نشان می‌دهد، بستن دیافراگم مانند f/2 یا  f/2.8 به شکل قابل توجهی ابیراهی کما را کاهش و کیفیت تصویر را بهبود می‌دهد. البته ممکن است این کار همیشه در عمل امکان پذیر نباشد، زیرا بستن دیافراگم باعث افزایش زمان نوردهی می‌شود ‏‏‏‏‏‏‏(که برای عکاسی نجومی مناسب نیست) اما در مواردی اثر بخش است.

اگر می‌خواهید درباره سایر ابیراهی‌ها بیشتر بدانید، فهرست ابیراهی‌هایی اپتیکی که قبلا در عکسانه به آنها پرداخته‌ایم در زیر آمده است.

ابیراهی کروی

ابیراهی رنگی

اینستاگرام کیان نوروزی

مطالب پیشنهادی